سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

74

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

داده و علم براى مردى ديگر قرار دهند و حاصل آنكه اگر صرف نقل اسم استعاره باشد بايد لفظ [ زيد ] در مثاليكه ذكر شد استعاره محسوب شود در حالى كه احدى به آن قائل نيست . قوله : و لما كانت الاستعارة الخ : معطوف است به [ لما كانت استعارة ] و حاصل آنكه : در استعاره بايد ادّعاء شود مشبّه از افراد و مصاديق مشبّه‌به مىباشد و بدين ترتيب در ثبوت وصف مشبّه‌به براى مشبّه مبالغه شود حال اگر اينمعنا ( ادّعاء مذكور ) در استعاره معتبر نباشد نبايد استعاره را ابلغ از حقيقت دانست بلكه با آن بايد مساوى باشد درحاليكه حضرات مسلّم و قطعى ميدانند كه استعاره از حقيقت ابلغ است . قوله : اذ لا مبالغة فى اطلاق الاسم المجرّد : يعنى اسمى كه از ادّعاء مذكور مجرّد باشد . قوله : عاريا من معناه : يعنى درحاليكه از معناى حقيقى خويش عارى باشد و حاصل مراد اينستكه : وقتى اسمى را به معنائى نقل داده و معناى اصلى و حقيقى آن را اعتبار و لحاظ نكنيم صرف اطلاق اسم بر معناى منقول اليه مفيد مبالغه نمىباشد چنانچه در الفاظ مشترك لفظى و منقول افاده مبالغه منتفى است ، پس استفاده مبالغه صرفا از ناحيه ادّعاى مذكور و تصرّف در امر عقلى ياد شده مىباشد . قوله : و لمّا صحّ ان يقال الخ : معطوف است به لما كانت الاستعاره يعنى از عدم اعتبار و نفى ادّعاء دخول مشبّه در جنس مشبه‌به لازم مىآيد كه صحيح باشد بكسيكه رأيت اسدا گفته‌اند و از [ اسد ] زيد